شرکت نفت کليه عمليات بالادستي رادرحوزه منابع هيدروکربوري اعم از نفت يا گاز به عهده دارد. بخش بالادستي شامل فعاليتهاي اکتشاف، حفاري، استخراج و عمليات تفکيک نفت يا گاز از ميعانات گازي که اصطلاحاً عمليات سرچاهي نيزناميده مي‌شود،‌ مي‌باشد. درحال حاضر توليد نفت وگاز در خشکي و نيز در دريا انجام مي‌شود. توليد بخش خشکي در استانهاي خوزستان، فارس، کهکيلويه و بويراحمد، ايلام، کرمانشاه، قم، خراسان رضوي، هرمزگان و بوشهر صورت گرفته و توليد بخش دريا فعلاً به خليج فارس محدود مي‌باشد. منتها به‌دليل شروع عمليات حفاري در درياي خزر درآينده نزديک در شمال کشور نيز نفت و گاز توليد خواهد شد. آنچه که دانستنش براي ما به‌عنوان کارکنان شرکت ملي گازضرورت دارد آنست که عمليات اکتشاف و استخراج گاز د راختيار شرکت ملي نفت مي‌باشد و لذا شروع فعاليتهاي شرکت گاز پس از دريافت گاز در فنس پالايشگاههاي گازمي‌باشد. شرکتهاي تابعه شرکت ملي نفت و نمودار سازماني اين شرکت درذيل آمده است. برخي از اين شرکتهاي تابعه مختصراً معرفي مي شوند.

 

شرکت ملي مناطق نفت خيزجنوب


ايران يکي ازقديمي ترين کشورهاي استخراج کننده نفت مي‌باشد. عمليات کاوش براي اکتشاف نفت در ايران، درسال 1901 ميلادي برابربا 1280 شمسي ابتدا درغرب کشور آغاز گرديد و سپس در نواحي جنوب کشور ادامه يافت. به دنبال چند سال تلاش مداوم گروه انگليسي، نهايتاً درسال 1908 ميلادي برابر با 1287 شمسي اولين چاه درعمق 338متري سطح زمين درسازند آسماري درمسجدسليمان به نفت رسيد و بهره برداري ازآن از سال 1290 با توليد 500 بشکه درروزآغازگرديد. پس ازآن عمليات کاوش براي کشف مخازن ديگر ادامه يافت و در پي آن حوزه هاي نفتي هفتگل در سال1306، آغاجاري (1315)، گچساران و پازنان (13416)، نفت سفيد (1317) کشف گرديد و به دنبال آن مخازن مهم ديگري نظير ميادين نفتي لالي (1327)، اهواز (1337)، بينک (1338)، بي بي حکيمه (1340)، مارون وکرنج (1342)، پارسي و رگ سفيد (1343) نيزکشف و مورد بهره برداري قرارگرفت. مجموعه ميادين نفتي مشروحه فوق با کليه تأسيسات، تجهيزات وکارخانجات مربوط به توليد، خطوط لوله و امکانات انتقال به پالايشگاههاي داخلي و پايانه هاي صدور نفت به خارج ازکشور، شرکت ملي مناطق نفتخيز جنوب راتشکيل مي‌دهد. تا قبل از پيروزي انقلاب اسلامي بهره برداري از تأسيسات مذکور زير نظر کنسرسيوم وعمدتاً توسط شرکتهاي خارجي انجام مي‌گرديد ولي باپيروزي انقلاب و خلع يد از پيمانکاران خارجي کليه عمليات اکتشاف، حفاري و بهره برداري به کارکنان ايراني منتقل گرديد و نيز کليه مراکز راهبردي فعاليتهاي پشتيباني از آبادان به اهواز انتقال يافت و درگذر اين تغيير، توليدبيش از85 درصد از نفت و صد در صد گاز و ميعانات گازي، خوراک رساني به پالايشگاه‌ها و شرکت ملي گاز ونيز تأمين خوراک هيدروکربوري مجتمع هاي پتروشيمي به عهده مديريت مناطق نفتخيزجنوب گذارده شد. اهميت اين صنعت به عنوان اصلي ترين منبع درآمد ارزي و پشتوانه کليه برنامه هاي نظام از يک طرف وپيچيدگي علم و تکنولوژي مخازن وتأسيسات آن و صعوبت کار موجود ايجاب مي‌کرد که اين تشکيلات در مسيري کاملاً درست، روان و با پشتوانه غني تخصصي و تدارکاتي هدايت و راهبري شود. نگاه گذرا به افزايش واحدهاي بهره‌برداري، کارخانه هاي گاز وگاز مايع، کارخانه هاي نمک‌زدائي، پالايشگاه‌هاي گاز مايع و به ويژه واحدهاي جمع‌آوري، تقويت فشار و تزريق گاز به عنوان پروژه هاي تازه و بدون سابقه قبلي ودر رأس آنها ميادين نفتي و چاههاي توليدي خاصه مقياس نسبت چاههاي درمدار توليد به کل چاهها در دو مقطع اين حقيقت را نشان مي‌دهد که مناطق نفتخيز جنوب نه تنها قادر به اجراي برنامه هاي فني مي‌باشد، بلکه در امر تصحيح و توسعه آن با نگرش ارزشي و متناسب با افزايش نيازهاي نظام در مقطع بعد از انقلاب در اين زمينه بسيار موفق بوده است. ذکر اين نکته بسيار ضروري است که راهبري فني/‌عملياتي يک چاه در ميدان نفتي که در نيمه دوم عمر خود قرار دارد به مراتب پيچيده تر از چاهي است که در نيمه اول عمر مخزن در مدار توليد باشد و اين امر که براي اکثر چاههاي فعلي مصداق پيدا مي‌کند حاکي از تجهيز نيروهاي متخصص اين سازمان به دانش فني وابزار کارآمد تجربه است و همچنين افزايش نسبت چاههاي توليدي به کل چاهها در دو مقطع و مطروحه نيز مؤيد همين موضوع است.



وضعيت موجود

با توجه به سياستها و برنامه هاي وزارت نفت مبني بر ايجاد تغيير و تحول در نحوه اداره فعاليتهاي مبتني بر سياست شکل‌گيري بنگاههاي اقتصادي، به منظور رويکرد به سياستهاي تفويض اختيار و ايجاد نظام مالي با الگوي مرکز سود و رقابتي نمودن فعاليتها و در نتيجه افزايش کارايي و اثر بخشي سازماني شرکت ملي مناطق نفتخيز متشکل از نه سازمان ستادي، نه مديريت و پنج شرکت فرعي به شرح ذيل مورد تأئيد قرار گرفت :

  • شرکت بهره برداري نفت وگاز کارون با مرکزيت اهواز
  • شرکت بهره برداري نفت وگاز مارون با مرکزيت رامهرمز
  • شرکت بهره برداري نفت و گاز آغاجاري با مرکزيت آغاجاري
  • شرکت بهره برداري نفت و گاز گچساران با مرکزيت گچساران
  • شرکت بهره برداري نفت و گاز مسجد سليمان با مرکزيت مسجد سليمان

حوزه وظايف وارتباط شرکتهاي فرعي با شرکت اصلي
با توجه به سياست‌هاي کلي وزارت نفت درمورد اصلاح ساختار و فراهم نمودن زمينه هاي مناسب جهت ايجاد بنگاههاي اقتصادي و تعيين قيمت تمام شده هر يک از بخش‌هاي اکتشاف، توليد، تصفيه و توزيع وظايف شرکتهاي فرعي به شرح زيرمي‌باشد :
· تهيه و تدوين و اجراي برنامه هاي توليد نفت خام و ميعانات گازي بر اساس سياستهاي تعيين شده توسط مجمع عمومي (هيئت مديره شرکت ملي نفت ايران)
· تدوين دستورالعملهاي فني وتخصصي
· مطالعه ميادين و صيانت از مخازن
· نظارت بر اجراي برنامه هاي بهره برداري نفت، گاز و گاز مايع
· تأمين و تخصيص منابع مالي بر مبناي بودجه مصوب مجمع عمومي
· برنامه‌ريزي به منظور ارتقاء سطح فناوري و پرورش نيروي انساني
· نظارت بر عملکرد و اجراي دستورالعملهاي فني، مالي و اداري توسط شرکتهاي بهره بردار
· ارائه خدمات فني تخصصي به شرکتهاي فرعي

اصول و وظايف شرکتهاي بهره برداري نفت وگاز منطقه اي
· توليد صيانت شده ازمخازن براساس برنامه هاي توليد نفت، گاز و گاز مايع در راستاي برنامه هاي مصوب شرکت ملي مناطق جنوب در محدوده جغرافيايي
· تدارکات تجهيزات، قطعات و لوازم مورد نياز بر اساس ميزان توليد نفت و گاز
· ايمن سازي و انجام عمليات بهره برداري به گونه اي که به محيط زيست آسيب نرساند
· تأمين خدمات مورد نياز عمليات بهره برداري از طريق پيمانکار
· تهيه گزارشات عملکرد و ارائه آن به شرکت اصلي

شرکت نفت مناطق مرکزي ايران


اين شرکت يکي از پنج شرکت اصلي توليدي در ساختار جديد شرکت ملي نفت ايران است که در سال 1377 تأسيس شد و مسئوليت توليد عمده گاز و نفت از ميادين خشکي کشور به غير از ميادين تحت مسئوليت شرکت ملي مناطق نفتخيز جنوب و صيانت از ميادين گاز و نفت شناخته شده را به عهده دارد. ميادين تحت مسئوليت اين شرکت عبارتند ازبيست و چهار ميدان نفتي و سي و پنج ميدان گازي
شرکت نفت فلات قاره ايران
شرکت نفت فلات قاره ايران، اوائل شهريور ماه براي برآوردن اهداف مطالعاتي و عملياتي جهت توسعه، استخراج و بهره برداري از نفت خام و گازطبيعي در خليج فارس تأسيس گرديد. خليج فارس که 240 هزار کيلومتر مربع مساحت دارد جزء درياهاي کم عمق بوده و در اکثر نقاط عمق آن بين 30 تا 60 متر است. طول آن از دهانه کارون تا ساحل درياي عمان حدود 800 کيلومتر و عرض آن در تنگه هرمز 53 کيلومتر است. حوزه عملياتي شرکت نفت فلات قاره ايران شامل 1800 کيلومتر طول در خليج فارس و درياي عمان و به عرض متغير از 27 تا 120 کيلومتر است.
شرکت نفت فلات قاره ايران از ادغام پنج شرکت منحله زيرتشکيل شده است:
شرکت نفت ايران وايتاليا (سيريپ)- فعاليت در ميدانهاي نفتي هنديجان، بهرگانسرونوروز.
شرکت نفت ايران وپان آمريکن (ايپاک)- فعاليت درميدانهاي فروزان، سروش، ابوذر و درود.
شرکت نفت لاوان (لاپکو)- فعاليت در ميدانهاي سلمان و بلال.
شرکت نفت بين المللي دريايي ايران (ايمينوکو)- فعاليت درميدانهاي رسالت و رشادت.
شرکت نفت سوفيران- فعاليت در ميدانهاي نفتي جزيره سيري.

حوزه هاي عملياتي شرکت نفت فلات قاره بر حسب منطقه جغرافيايي به چهار ناحيه تقسيم مي‌شود:
ناحيه بهرگان- اين ناحيه شامل ميدانهاي نفتي هنديجان، بهرگانسرونوروز مي‌باشد.
ناحيه خارک- اين ناحيه شامل ميدانهاي نفتي فروزان، ابوذر، سروش، درود و اسفنديار مي‌باشد.
ناحيه سيري- ميدانهاي نفتي سيري‌ آ، سيري ئي، سيري سي و سيري دي ونصرت در اين ناحيه واقع شده است.
ناحيه لاوان- در اين ناحيه ميدانهاي رسالت، رشادت، سلمان، بلال، ميدان گازي دالان/کنگان و ميدان توسعه نيافته آلفا واقع شده است.

شرکت ملي حفاري ايران
صنعت حفاري در ايران با حفر اولين حلقه چاه نفت در منطقه مسجد سليمان آغاز گرديد و اکنون که حدود يک قرن از عمر آن مي‌گذرد، دوران پرفراز و نشيبي را طي نموده و بسياري ازتحولات اقتصادي، سياسي و اجتماعي کشور ما در سايه آن رقم خورده است. حضوربيش از 46 شرکت خارجي و انحصار مهندسي توليد و اطلاعات مخازن نفت و گاز در دست آنان و عدم دخالت نيروهاي ايراني، صنعت نفت را در هاله اي از وابستگي کامل فرو برد. اين وضعيت تا وقوع انقلاب اسلامي همچنان ادامه داشت و پس از آن بود که شرکت ملي حفاري ايران به عنوان مولود انقلاب اسلامي در اول ديماه 1358 شمسي به فرمان امام خميني تأسيس گرديد. اين شرکت فعاليت خود را با 6 دستگاه حفاري آغاز کرد و انجام عمليات حفاري به منظور اکتشاف، توليد و بهره برداري از مخازن نفت، گاز و آب و نيز ترميم و تعمير آنها و ايجاد چاههاي تزريقي و انجام کليه خدمات فني و مهندسي با بهره گيري از بيش از 6000 نفر نيروي انساني متخصص عمليات حفاري نفت و گاز را در بيش از10 استان کشورانجام مي‌دهد. ساختار سازماني اين شرکت با توجه به اساسنامه مربوطه و تغييرات و تحولات اساسي که در تنظيم و تطبيق آن با ماهيت و ساز وکارهاي صنعت نفت کشور صورت گرفته مبتني بر 11 مديريت و 9 واحد ستادي طرح ريزي گرديد که برنامه ريزي و هدايت و سياست گذاري بخشهاي عملياتي، فني و مهندسي، خدماتي، مالي و اداري شرکت را راهبري مي‌نمايند. ناوگان عملياتي اين شرکت با در اختيار داشتن 43 دستگاه حفاري سبک، سنگين و فوق سنگين در خشکي و 4 دستگاه حفاري در دريا و با بهره گيري از کارشناسان مجرب بهترين خدمات را ارائه مي‌دهد. اين نوع خدمات که از شروع حفاري تا بهره برداري از چاه ادامه مي‌يابد شامل : خدمات نمونه گيري، سيمانکاري انواع جداره ها، اسيد کاري، لوله گذاري چاه، نصب آويزه، چاه پيمايي و تکميل چاه، آزمايش و تعيين بهره دهي چاه، حفاري با هوا، تزريق ازت، تعمير چاه با لوله مغزي سيار و حفاري افقي و جهت دارمي‌باشد.

شرکت مهندسي وتوسعه نفت
شرکت مهندسي و توسعه نفت (متن) درسال 1373 به منظور مديريت و نظارت بر روند اجراي پروژه هاي عظيم نفت و گاز در شرکت ملي نفت تأسيس گرديد. حدود 500 نفر از پرسنل فني و مديريتي کارآمد در اين شرکت مشعول به کار هستند. شرکت متن در راستاي اجراي پروژه هاي متعدد خشکي و دريائي با شرکتهاي پيمانکاري/مهندسي گوناگون در داخل و خارج کشور همکاري داشته و زمينه لازم جهت انتقال فناوري و تکنولوژي مربوط به صنايع نفت و گاز وابسته به پروژه هاي فوق را به داخل کشور فراهم نموده است.

شرکت پايانه هاي نفتي ايران
نخستين پايانه نفتي در بندر ماهشهر تأسيس و در سال 1337 شرکتهاي عامل نفت ايران به منظور ايجاد امکان پهلوگيري نفتکش هاي غول پيکر با ظرفيت زياد، بندر خارک را به جاي بندر ماهشهر مد نظر قرار دادند. در همان سال اولين بخش تأسيسات اسکله شرقي جزيره خارک به شکل L و بخش ديگر آن در سال 1347 به صورت T ساخته شده و مورد بهره برداري قرار گرفت. در سال‌هاي پس از آن ساخت اسکله آذرپاد در جزيره خارک به منظور پهلوگيري نفتکشهايي با ظرفيت 250 هزار تن به بالا در دستور کار قرار گرفت. اسکله غربي جزيره خارک داراي 9 پهلوگاه عملياتي با امکان پهلودهي بزرگترين کشتي هاي نفتکش دنيا تا ظرفيت 564 هزار تن بوده و از تأسيسات اندازه گيري حجم نفت مطابق با استانداردهاي روز دنيا، با استفاده از سيستم‌هاي تمام خودکار رايانه اي استفاده مي‌نمايد. پايانه خارک تا سال 1378توسط مناطق نفتخيز جنوب اداره مي‌گرديد و در سال 1379 شرکت پايانه هاي صادرات مواد نفتي به منظور سازماندهي کليه پايانه هاي نفتي کشور و ارتقاء آنها به سطح استانداردهاي بين المللي تشکيل گرديد. دريافت، ذخيره سازي و صدور بيش از %90 نفت خام کشور با ظرفيت 16 ميليون بشکه که در حال افزايش تا 20 ميليون بشکه مي‌باشد از عمده فعاليتهاي اين شرکت مي‌باشد. هم اکنون شرکت پايانه هاي صادرات مواد نفتي، فعاليت خود را از طريق پايانه هاي خارک، عسلويه، نکا و ماهشهر انجام مي‌دهد.

سازمان بهينه سازي مصرف سوخت کشور

اين سازمان در سال 1379 در وزارت نفت تشکيل و مسئوليت اصلي آن تلاش براي بهينه سازي مصرف سوخت کشور با اولويت کمک در بهينه سازي مصرف سوخت خودروهاي توليدي جديد و خودروهاي موجود ، بهينه سازي مصرف سوخت در بخاري ها و مشعل ها است. همچنين توسعه استفاده از گاز فشرده طبيعي در دستور کار اين سازمان است.